Yükümlülüğün Kapsamı

• Engelli çalıştırma zorunluluğu, elli veya daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işyerleri için geçerlidir.
• Bu kapsamdaki işverenler, çalışan sayısının yüzde üçü kadar engelliyi mesleklerine, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde çalıştırmakla yükümlüdür.
• Çalıştıracakları engellileri kendileri bulamayan işverenler, aracılık hizmeti için genellikle İŞKUR’a başvurmaktadır.

Mevcut Çalışanların Engelli Statüsünde İstihdamı

• İşverenin mevcut çalışanları arasında engelli kişilerin bulunması hâlinde, bu kişilerin engellilik düzeylerinin tespit ettirilmesi ve engelli statüsünde çalıştırılması da engelli istihdamında başvurulabilecek bir yöntemdir.
• Engellilik durumunun sağlık raporuyla tespit edilmesi hâlinde, bu çalışanlar işyerinde mesleklerine, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde engelli statüsünde çalıştırılabilir.
• İş Kanunu uyarınca, işyerinde çalışırken engelli hâle gelen ve işten ayrılan kişilere, tekrar istihdam edilmeleri söz konusu olduğunda öncelik tanınması gerekmektedir.

Engelli Kişinin Malul Olarak Değerlendirilmesi

Sigortalının veya işverenin talebi üzerine, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca usulüne uygun olarak düzenlenen raporlar ve bu raporların dayanağı olan tıbbi belgeler incelenmektedir. Bu inceleme sonucunda, çalışma gücünün en az yüzde 60’ını veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kaybettiği SGK Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı malul sayılmaktadır. Dolayısıyla, engelli olmasına rağmen çalışma gücünü yüzde 60’ın altında kaybeden bir kişi, kural olarak malul sayılmamaktadır.

Çalışma Koşulları ve İşverenin Yükümlülükleri

Engelli çalışanlar, yalnızca engel durumlarına uygun işlerde çalıştırılabilir. İşverenler çalışma alanlarını bu kişilerin çalışmalarını kolaylaştıracak şekilde hazırlamak, sağlık ve güvenlik tedbirlerini almak ve çalışanları mesleklerine ve bedenlerine uygun işlerde görevlendirmekle yükümlüdür. Ayrıca, yaptıkları işle ilgili bilgi ve yeteneklerini geliştirecek, işe uyumlarını sağlayacak önlemleri almaları ve çalışmaları için gerekli araç ve gereçleri sağlamaları gerekmektedir.

İş Kanunu ve ilgili yönetmelikler uyarınca, yer altı ve su altı işlerinde engelli işçi çalıştırılamaz. Engelli çalışanlar, sağlık kurulu raporunda çalıştırılamayacakları belirtilen işlerde de görevlendirilemez.

Engelli çalışanların çalışma süreleri, bedensel durumlarına göre belirlenebilir. Ancak, engelli çalışanın eve yönlendirilerek evde kalmasının sağlanması uygulamasına başvurulmamalıdır. Yükümlülüğün temel amacı engelli kişinin toplumsal hayata katılımını sağlamak olduğundan, bu tür uygulamalar söz konusu amaçla bağdaşmamaktadır. Ayrıca, çalışanın evde geçireceği bir kaza nedeniyle işverenin sorumluluğu doğabilecektir.