GİRİŞ VE HAKLI FESİH İMKÂNI
Bir iş sözleşmesinin sona ermesi, belirli süreli sözleşmelerde sürenin dolması, belirsiz süreli sözleşmelerde ise bildirim yapılması ile gerçekleşir. Ancak, iş ilişkisinin devamı sırasında ortaya çıkan bazı durumlar, sözleşmenin herhangi bir bildirim süresi beklenmeksizin veya sürenin dolmasından önce derhal feshine imkân tanır. Bu durumlar haklı fesih nedenleri olarak adlandırılmaktadır.
4857 Sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesi, işverene tanınan haklı nedenle derhal fesih hakkını düzenlemektedir. İşveren, Kanun’un 25. maddesinde sayılan hallerde, iş sözleşmesini süresinin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir.
İş Kanunu’nun 25. maddesi altında yer alan “Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Uymayan Haller ve Benzerleri” başlığı altında, işçinin devamsızlık yapması sebebiyle işverene tanınan derhal fesih imkânı da bulunmaktadır
DEVAMSIZLIK SEBEBİYLE FESİH HAKKI VEREN HALLER
4857 Sayılı İş Kanunu’nun 25/II-g bendinde, işverene haklı fesih hakkı tanıyan devamsızlık halleri açıkça düzenlenmiştir. Buna göre, işçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın;
- Ardı ardına iki iş günü işine devam etmemesi,
- Bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü işine devam etmemesi,
- Bir ayda üç iş günü işine devam etmemesi,
durumları işverene iş sözleşmesini derhal feshetme imkânı vermektedir.
Bu hükmün uygulanmasında; “bir ay” kavramı, bir takvim ayını değil, işçinin ilk devamsızlığı yaptığı günü takip eden bir aylık süreyi ifade eder. “İş günü” ise, işçinin iş sözleşmesi gereği çalışmakla yükümlü olduğu günü kapsar (Cumartesi gününün yarım gün çalışılması halinde dahi bu gün tam bir iş günü sayılır). (İlgili olayların gelişimine göre teknik inceleme yapılması ve profesyonel hukuki destek alınması gerekmektedir.)
DEVAMSIZLIKTA HAKLI SEBEP VE USUL
1. Haklı Sebep Kavramı
İşçinin işe devamsızlığı, her durumda işverene haklı fesih imkânı vermez. Devamsızlığın haklı bir nedene dayanması (işçinin veya yakınının hastalığı, ölüm, tanıklık vb.) halinde, işverenin derhal fesih imkânı bulunmamaktadır. Haklı sebep halleri Kanunda sınırlı olarak sayılmadığından, her olay durumun özelliğine göre değerlendirilmelidir.
Önemle belirtmek gerekir ki, işçinin işyerine geç gelmesi veya işyerine gelip iş görmekten kaçınması halleri devamsızlık (m. 25/II-g) değil, Kanunun diğer hükümleri kapsamında (geçerli veya haklı fesih) değerlendirilmelidir.
2. Fesihte Uygulanması Gereken Usul
Devamsızlık nedeniyle feshin hukuki geçerliliği ve ispatı için işveren tarafından aşağıdaki usul işlemlerine dikkat edilmesi zorunludur:
• Tutanak Düzenlenmesi:
İşçinin işe gelmediği her güne ilişkin, işyerinde diğer çalışanlar tarafından imzalanan ayrı ayrı devamsızlık tutanakları düzenlenmelidir. Olası bir davada tutanak şahitlerinin tanık olarak dinletilmesi gerekmektedir. İşe giriş çıkış veya puantaj kayıtları da ispat aracı olarak kullanılabilir.
• Savunma Talebi / İhtarname:
İşveren, işçiden yazılı savunma talep ederek devamsızlıkların haklı bir sebebe dayanıp dayanmadığını araştırmalıdır. Sürekli devamsızlık durumlarında, işçiye noter kanalıyla ihtarname gönderilerek, devamsızlık yaptığı tarihlere ilişkin geçerli bir mazeretini ve belgelerini ibraz etmesi için makul bir süre verilmelidir (Örneğin: 2–3 iş günü).
• SGK Bildirimi:
İşe gelmediği günler için işçiye ödeme gösterilmemeli ve SGK’ya eksik gün bilgi formu ekine devamsızlık tutanakları eklenerek bildirim yapılmalıdır.
• Fesih Bildirimi:
Süreç tamamlandıktan sonra iş sözleşmesinin feshedildiği, işçinin işyerinde bulunması halinde yazılı fesih bildirimiyle, aksi takdirde noter kanalıyla ihtarname ile bildirilmelidir.
HAK DÜŞÜRÜCÜ SÜRE (6 İŞ GÜNÜ KURALI)
İş Kanunu’nun 26. maddesi uyarınca, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hallere dayanılarak sözleşmeyi fesih yetkisi, diğer tarafın bu çeşit davranışlarda bulunduğunun öğrenildiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra kullanılamaz.
Devamsızlık nedeniyle fesihte 6 iş günlük süre, genellikle son devamsızlığın yapıldığı tarihten itibaren işlemeye başlar. Ancak, devamsızlık olgusunun temadi eden (sürekli devam eden) bir durum şeklinde gerçekleşmesi halinde, 6 iş günlük hak düşürücü süre işlemeyecektir.
FESHİN SONUÇLARI
Devamsızlık sebebiyle yapılan fesih, İş Kanunu’nda yer alan haklı sebeple derhal fesih hallerinden biri olduğu için, fesih sonucunda işçi;
• Kıdem tazminatına hak kazanamaz.
• İşveren derhal fesih hakkını kullandığı için ihbar tazminatına hak kazanamaz.
Bununla birlikte, işçinin varsa kullanılmayan yıllık izinlerine ait ücreti ile diğer ücret alacaklarının kendisine ödenmesi gerekmektedir.
SONUÇ
İşçinin devamsızlığı nedeniyle iş sözleşmesinin feshi, işverenin işyeri düzenini korumak amacıyla sahip olduğu önemli bir haktır. İşverenin, Kanunda sayılan devamsızlık hallerinin gerçekleşmesi durumunda dahi, olası bir hukuki ihtilafta feshin haklılığını ispat edebilmesi için devamsızlık tutanakları düzenlemek, savunma almak ve hak düşürücü sürelere riayet etmek gibi usul işlemlerini eksiksiz ve titizlikle yerine getirmesi büyük önem taşımaktadır. Haklı nedenle feshin sonucunda işçiye kıdem ve ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü doğmayacaktır. Tüm bu hususlar genel bilgilendirme düzeyinde olup ilgili olayın ve durumun gerektirdiği bütün şartlar dikkate alınarak profesyonel hukuki destek ve süreç yönetimi gerekmektedir.
